Voor als het niet duidelijk was, wij hebben ook daadwerkelijk iets gedaan in marokko.
Tijdens de stage en de belevingen heb ik ook nog een beetje onderzoek gedaan.
Het resultaat hiervan is mijn artikel.
Om deze blog compleet te maken staat ook die hier geplakt.
3 maanden snuiven aan theater en cultuur.
Marokko? Wat moet je daar? Dit is een vraag die mij al veel gesteld is en die ik daardoor ook mijzelf veel gesteld heb.
Die zal ik dan nu voor de laatste keer beantwoorden. Marokko is een land hier niet ver vandaan. Maar wat een verschil 3 uurtjes vliegen je kunnen brengen. Een heel andere wereld. Een wereld van armoede, rijkdom, bergen, fabrieken, strand, bossen, zee, mooie mensen en vervelende mannen. Een land vol tegenstellingen, conflicten, passie en liefde.
Een duidelijk aanwezige cultuur met zijn positieve en negatieve ontwikkelingen. Zoals De familiewet, een positieve ontwikkeling. Vrouwen krijgen rechten, mogen scheiden en werken. Het probleem wat deze wet opvolgt is: Hoe leren deze vrouwen voor zichzelf zorgen en hoe komen ze naar voren in deze mannenwereld?
Nog een belangrijke reden voor mij was geld. Het is een goedkoop land, de primaire levens behoefte heb je voor een prikkie. En omdat een student slechts een prikkie heeft komt dat goed uit. Voor de Marokkaanse bevolking zelf speelt geld ook een grote rol. Tussen arm en rijk is een groot verschil in dit land. Er zijn mensen zonder inkomen en helemaal zelfbehoevend. Ze Eten hun eigen geiten, leven zonder elektriciteit, bakken hun eigen brood en drinken uit een waterput. Dan is er de armere middenmoot en ook zijn er mensen met goed betaalde banen die in grote Vila’s wonen. De vraag is dan wel: “ hebben zij allemaal een goede baan of leven zij van de hasj?”. Een van de grootste inkomsten bronnen van dit land is namelijk de hasj. In Nederland probeert de regering te zorgen voor een goede verdeling van geld d.m.v. uitkeringen en belastingen. In Marokko heb je iets of heb je niets.
En als laatste reden natuurlijk het theater in Marokko. Ik wist heel weinig van het theater in Marokko. Ik heb mij wel laten vertellen dat er vooral klassiek theater is. Disciplines die zich niet vermengen en traditionele stukken. Ook was mij bekend dat ze veel festivals organiseren. Ik was benieuwd naar de ontwikkeling van theater in dit land in vergelijking met Nederland en de invloed van de cultuur op het theater. Hier zal mijn verdere onderzoek ook over gaan.
Wij in Marokko.
Wij zijn begonnen in het noorden in de plaats Al Hoceima. Vanuit hier zijn we doorgereisd naar Tetouan, Tanger, Rabat, Fes, Marrakech, Ouarzazate, M’hamid, Agadir, Essaouira, Safi en Casablanca. Een hoop verschillende plaatsen, in de hoop veel verschillende theaterstukken te bekijken en veel te ervaren.
Wat ons gelijk opviel is dat er weinig theater te vinden is. Zoals ik hierboven al benoemd heb zijn er veel festivals, helaas betekend dit dat er buiten de festivals om weinig of geen theater te vinden is. Mijn vraag is dan gelijk waarom? Hier zal ik in dit onderzoek ook verder op in gaan.
Het theater is Marokko is in verschillende categorieën in te delen.
Maatschappelijk theater: In het noorden hebben wij een voorstelling bezocht in een centrum voor vrouwen. Hier wordt met vrouwen en door vrouwen gewerkt aan hoe een vrouw zichzelf kan redden. De vrouwen leren dingen maken die ze kunnen verkopen. Ook leren ze dat het niet normaal is hoe sommige mannen met hun omgaan.
Wij hebben een voorstelling gezien die ging over vrouwenemancipatie. Een zaal vol vrouwen keek naar hun eigen leven. Een gezin, een dochter wordt verliefd, dit mag niet van vader, vader slaat vrouw en kind. En tot mijn grote verbazing volgde er een groot applaus voor de klappen die vader uitdeelde. De vrouwen moesten erom lachen. Waarom is mij nog steeds een raadsel. Maar ze maken dit soort voorstellingen niet voor niets en ik hoop dat het werkt.
Tragedies: Momenteel is er de stroming van de tragedies. Dit komt vooral vanuit Egypte. Op de Marokkaanse televisie wordt regelmatig theater getoond. Het theater dat de bevolking op televisie ziet wordt ook bestempeld als theater.Hierdoor zijn ook de Marokkaanse theatermakers -willen zij publiek trekken- gedoemd tragedies te maken. Hieronder verstaan we onder andere stukken van Shakespeare en Moliere.
Verhalen vertellen/ straattheater: Dit was toch wel de grootste vorm van theater in Marokko. En is nog steeds een belangrijk aspect in het theater. In het theateronderwijs wordt veel tijd besteed aan de kunst van het vertellen. Ze vertellen/spelen in het theater veel verhalen van vroeger. Over belangrijke gebeurtenissen en mensen die geschiedenis hebben gemaakt.
Ook wordt de kunst van het vertellen veel op straat gebruikt. In Marrakech heb je het grote plein, Jemaa el Fna. Hier vinden in de avond uren veel acts plaats zoals slangen bezweerders, acrobaten en de verhalen vertellers.
Opkomend theater: Een kleine groep acteurs en makers is op dit moment bezig met experimenteel theater. Voor ons is dit bij lange na niet experimenteel omdat wij daarin al veel verder zijn. In Marokko wil experimenteel theater zeggen dat je van de bestaande richtlijnen die er nu gezet zijn, afstapt. Zo komt er meer beweging in voor, wordt meer aandacht besteed aan de mise en scene en het zijn stukken van nieuwe schrijvers of makers. Je kunt dit nog geen nieuwe stroming noemen omdat het nog te kleinschalig is. Er is (nog) geen subsidie, geen ruimte en geen belangstelling.
Deze vormen van theater zijn op de verschillende festivals in Marokko te zien en een enkele keer in een cultureel centrum op een andere tijd van het jaar. Op dit moment zoals ik in Nederland al vernomen had inderdaad veel traditionele stukken. Waarin het lichaam niet gebruikt wordt en er veel pratende hoofden op het podium staan die heel veel tekst produceren.
Er wordt veel aandacht besteed aan het decor. Deze zijn allemaal piekfijn in elkaar gezet. De mise-en-scčne is vaak minimaal waardoor het - ondanks het decor - beeldend niet aantrekkelijk is. Wel is er nu de opkomende stroming van het meer experimentele theater waarin er meer aandacht besteed wordt aan deze aspecten.
Theateronderwijs
In Marokko is er slechts ččn theaterschool aanwezig; ISADAC te Rabat. Deze school leidt de studenten op tot acteurs en decorontwerpers. De studenten krijgen een groot aanbod aan vakken om ze zo breed mogelijk op te leiden. Het is voor de acteurs namelijk erg moeilijk om werk te vinden in dit vak. Vandaar ook dat veel acteurs naar het buitenland vertrekken of voor de televisie gaan werken om op die manier geld te kunnen verdienen. Grote steden hebben vaak wel een cultureel centrum waar lessen en theatertrainingen gegeven worden. Dit gebeurd helaas wel veel te weinig aangezien een theaterdocent of maker dit geheel vrijwillig moet opzetten.
In Nederland echter zijn er al bijna 10 theater opleidingen te vinden. Daarbij komt dat er hier op universiteiten of middelbaar onderwijs ook veel theater als vak naast de studie aangeboden wordt. Ook kun je vrijwillig op de zaterdag altijd wel een theatercursus vinden. Op deze manier kunnen er veel mensen getraind worden in het vak maar nog veel belangrijker; er wordt een publiek gecreëerd voor het theater.
Publiek
Een grote invloed op het theater is het publiek. In Marokko is het publiek erg eigenzinnig en ččnkennig. Het begint al bij de aanvang van een voorstelling. Als de voorstelling officieel om 18.00 uur begint, komen rond half 7 komen de eerste mensen aan. Op deze manier begint een voorstelling pas een uur later dan gepland. Hoewel, dat denken wij dan. Want gepland is het wel. Wil je dat je voorstelling om 18.00 begint dan schrijf je op de flyer dat de voorstelling een uur eerder begint. Maar door deze makkelijke ontvangst van het publiek verliest het theater zijn magie. Mensen nemen hun lunch mee en lekkers te drinken. Telefoons blijven aan en worden gewoon opgenomen. Het is een gezellig sociaal samenkomen waarbij mensen vermaakt willen worden.
Daarbij komt dat het publiek weinig ervaring heeft met theater, ze weten niet wat het is. Ze zien voorstellingen op tv en nemen aan dat dit theater is. Kom je in het theater en het blijkt iets anders te zijn, dan vertrekken ze. Ze staan niet open voor vernieuwing. Het bezoeken van theater is vaak gratis of kost slechts enkele euro’s (dirhams) dit zorgt ervoor dat je publiek hebt, maar ook dat het voor het publiek geen probleem is om weg te lopen als het ze ook maar een klein beetje niet bevalt, het kost ze toch niets. Hoe krijg je het publiek onderwezen in de theaterwereld, hoe maak je ze betrokken?
In Nederland betaal je ondertussen zo’n 10 a 15 euro voor een voorstelling. Dit is dus nogal wat en dat geeft je een extra stimulans te blijven zitten. Dit is een regel die ze in Marokko ook zouden kunnen toepassen. Het probleem is dan wel dat de zaal leeg zal blijven. De mensen hebben geen geld of te weinig interesse.
Zoals hierboven al eerder benoemd is het publiek in Nederland veel meer ervaren met theater. De mensen weten van het bestaan, bezoeken voorstellingen, hebben het zelfs al eens gespeeld, of kennen iemand die het doet. Hierdoor is er meer kennis en daardoor begrip voor een acteur. In het theater in Nederland is bijna altijd iedereen op tijd en doodstil. Met een uitzondering daar gelaten, die vergeet zijn mobieltje uit te doen en doet dat dan zo snel mogelijk met een knal rood hoofd alsnog.
Cultuur
Mij is opgevallen dat er in de Marokkaanse cultuur een paar aspecten heel belangrijk zijn zoals, het geloof, familie en geld. Deze aspecten hebben een grote invloed op het theater.
Het geloof stelt bepaalde richtingen om in te leven zoals de rol van vrouwen in deze maatschappij. Hierdoor is het voor vrouwen heel moeilijk om deel te nemen aan theatergroepen. Zij mogen bijvoorbeeld niet na een bepaalde tijd buiten zijn en hebben zich aan strengere regels te houden dan mannen. Tijdens ons project hebben we hier ook mee te maken gehad. Wij repeteerden buiten schooltijden en konden daardoor niet anders dan in de avond uren bij elkaar komen. Hierdoor was het helaas niet mogelijk meisjes te laten deelnemen aan het project. Ook zie je dit terugkomen in het theateronderwijs op ISADAC. Er zijn zeker meisjes die hier studeren maar ze hebben daarvoor wel het een en ander opzij moeten zetten. Zo zijn er bijvoorbeeld geen meisjes met een hoofddoek te vinden op deze school. De meisjes moeten namelijk bereid zijn om jongens aan te raken of zelfs met hen te zoenen. Helaas is dit voor de meisjes die zich iets strenger aan het geloof houden niet mogelijk.
Familie speelt hierin bijna dezelfde rol. Er zijn namelijk nog veel mensen die leven op de manier waarop hun familie dit wil. Ook is Theater niet iets wat hoog aangeschreven staat en wordt daardoor niet makkelijk geaccepteerd door de familie. Veel jongeren laten het theater hierdoor aan hun neus voorbij gaan.
Geld is iets wat in Marokko steeds belangrijker geworden is, helaas. En Theater is daar een wereld zonder geld. Er zijn heel weinig subsidies en de entree kaartjes voor de voorstelling zijn zoals eerder al benoemd gratis of slechts enkele euro’s. Ook in Nederland is het natuurlijk moeilijk echt je geld te verdienen met het theater maar het is mogelijk. In Marokko is het bijna onmogelijk. Hierdoor kunnen veel mensen zich niet volledig richten op hun werk in het theater. Wel mooi is dat de mensen die theater maken of spelen dit wel volledig met hun hart en ziel doen.
In Nederland zijn deze aspecten veel minder aanwezig, er is al een veel groter aanbod aan theatergroepen, onderwijs en geld is een veel minder groot probleem. Ook in Nederland denk ik dat mensen zich laten beďnvloeden door hun familie maar hier wordt theater al steeds minder gezien als een vak voor zweverige rare mensen.
Conclusie
De punten hierboven benoemd zie je terug in de gehele wereld van het Marokkaanse theater. In de aanwezigheid van theater, de stromingen, de voorstellingen, het onderwijs, de acteurs en het publiek.
Maar iets wat we niet mogen vergeten is dat het Marokkaanse theater nog erg in de kinderschoenen staat. Het is eigenlijk pas 30jaar geleden echt ontstaan en zal daardoor nog veel ontwikkelingen ondergaan. Er zullen nog veel stromingen voorbij komen en nog veel nieuwe makers opstaan. Volgens die nieuwe makers zal het experimentele theater nu steeds meer naar de voorgrond gaan treden. De vele festivals die er georganiseerd worden zullen hier een grote rol in spelen. Zij zijn bezig met de makers en bezoekers kennis te laten maken met ander theater. Ze nodigen veel buitenlandse acts uit en jonge Marokkaanse makers. Het festival dat jaarlijks georganiseerd wordt in Marrakech is hier een goed voorbeeld van. Dit jaar speelde daar voorstellingen uit Frankrijk, Zweden, Italië, Israël en Marokko. Op dit Festival is iedere voorstelling voor 2euro te bezoeken en hierdoor hoopt de organisatie veel publiek te trekken om de mensen warm te laten lopen voor theater. Naar mijn idee een heel goed initiatief omdat jammergenoeg nog veel mensen in Marokko niet bekend zijn met het bestaan en de magie van theater.
| 
